Cronfa Dreftadaeth y Loteri yn rhoi £2.5miliwn i Landmark

Lansio apêl newydd i gychwyn ar waith

Mae Ymddiriedolaeth Landmark yn falch iawn o gyhoeddi y gwnaeth gais llwyddiannus am grant gwerth £2.5 miliwn gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri (CDL) i achub Llwyn Celyn, adeilad prin o ddiwedd y 15fed ganrif yn y Mynyddoedd Du, o fewn parc cenedlaethol Bannau Brycheiniog, sydd mewn cyflwr bregus iawn ar hyn o bryd. Gyda’r newyddion hwn, bydd apêl newydd yn cael ei lansio heddiw i ddod o hyd i’r £385,000 ychwanegol sydd ei angen erbyn y Nadolig, fel gall y gwaith gychwyn yn gynnar flwyddyn nesaf.

Bydd y grant yn galluogi Ymddiriedolaeth Landmark i achub ac adfer y prif dŷ er mwyn creu llety gwyliau hunan arlwy fydd ar gael i bawb. Bydd nifer o dai allan hefyd yn cael eu hatgyweirio a’u haddasu’n ganolfannau addysg a dehongli i’w defnyddio gan y gymuned leol a’r cyhoedd yn gyffredinol.

Llwyn Celyn artwork cutout

Mae Llwyn Celyn, adeilad rhestredig Gradd 1 ger Y Fenni, yn cael ei ystyried gan Cadw yn un o’r mwyaf rhyfeddol o’r holl dai canoloesol hwyr a oroesodd yng Nghymru. Ag yntau wedi bod yn dŷ annedd yn ddi-dor ers cael ei adeiladu o gwmpas 1480, prin y mae Llwyn Celyn wedi newid ers gosod llawr yn ei neuadd agored yn yr 17eg ganrif. Mae rhai o’r capanau drysau addurnedig eithriadol a mainc osod yn y neuadd ganolog a fu unwaith yn agored yn enghreifftiau nodedig o brin o’r hyn a oroesodd.

Yn ogystal â grant cam dau CDL o £2.5miliwn a gyhoeddir heddiw, mae Ymddiriedolaeth Landmark wedi codi bron i £1.3 miliwn gyda chymorth ei chefnogwyr. Mae’r apêl wedi codi 91% o’r cyllid hyd yn hyn, ond mae angen £385,000 pellach erbyn diwedd Rhagfyr 2015 er mwyn i’r gwaith allu cychwyn ar y safle ar ddechrau 2016. Bydd y cyfuniad o gyllid gwahanol yn diogelu dyfodol Llwyn Celyn, a fu yn y fantol am ddegawdau. Erbyn hyn mae mewn cyflwr adfeiliedig difrifol iawn: cafodd yr adeilad ei ddiogelu gan sgaffaldau argyfwng ers dechrau’r 1990au; mae’r to yn gollwng; cafodd y lloriau eu cleddu â phropiau metel; mae’r adeiladwaith pren yn llaith ac yn pydru gan fod goferiad o’r bryniau gerllaw yn effeithio sawl ystafell.

 

Dywedodd Dr Anna Keay, Cyfarwyddydd Ymddiriedolaeth Landmark:

"Rydym yn hynod ddiolchgar i CDL ac i gefnogwyr Ymddiriedolaeth Landmark am eu rhoddion hael. Mae adeiladau hanesyddol prin a rhyfeddol o’r math hyn yn unigryw. Os nad oes rhywun yn ymyrryd, nid yn unig bydd yr adeiladau prin hyn yn diflannu o’n tirwedd, ond felly hefyd y storïau y mae’r safleoedd hyn yn eu hadrodd am fywydau ein cyndadau. Trwy greu adeilad Landmark newydd, rydym yn sicrhau ei ddyfodol am genedlaethau i ddod."

Fel gyda holl brosiectau adfer Ymddiriedolaeth Landmark, bydd y gwaith atgyweirio a’r addasiadau sensitif yn cael ei wneud gan grefftwyr medrus. Bydd gwaith yr elusen yn Llwyn Celyn yn gofalu fod sgiliau traddodiadol yn parhau, a’r bwriad yw cynnig prentisiaethau hyfforddiant crefftau trwy gydol y prosiect. Yn dilyn proses drylwyr o waith adfer, bydd y prif adeilad yn Llwyn Celyn yn agor fel Landmark newydd yn cysgu wyth ar gyfer gwyliau byr yn 2018, gan ymuno â chasgliad yr Ymddiriedolaeth o 195 adeilad hanesyddol arall.

Llwyn Celyn in scaffolding

Mae Pennaeth CDL Cymru, Richard Bellamy, yn esbonio pam fod y prosiect yn cael ei ystyried yn un digon pwysig i dderbyn grant i’w arbed gan y mudiad:

"Mae’r prosiect uchelgeisiol yn fater nid yn unig o gadw darn arwyddocaol o hanes Cymru ar ffurf neuadd ganoloesol – mae’n golygu hefyd gwneud y gofod yn adnodd ystyrlon i bobl heddiw. Gyda chymorth chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, bydd y safle cyfan yn cael ei drawsnewid. Yn ogystal â chynnig hwb i dwristiaeth leol, bydd y prosiect yn rhoi mynediad i bobl i’r adeiladau, a chyfleoedd i ddefnyddio’r gwagleoedd i alluogi pobl i ddysgu am dreftadaeth, ennill sgiliau newydd a chefnogi digwyddiadau cymunedol. Rydym yn gyffrous i barhau i weithio gyda’r Landmark Trust ar y prosiect arbennig hwn, a gweld y gwahaniaeth a wna pan fydd wedi’i gwblhau."

Prynodd Landmark y safle oddi wrth ei berchnogion preifat yn 2012 diolch i grantiau prynu gan Cadw a Chronfa Goffa’r Dreftadaeth Genedlaethol. Dyfarnodd CDL grant cam un o £31,500 ym mis Gorffennaf 2014 ac ers hynny bu tîm o arbenigwyr yn cynnal ymchwil helaeth i hanes yr adeilad, gan ddefnyddio archaeoleg, dadansoddi’r adeiladwaith ac ymchwil dogfennol. Mae pobl y cylch wedi cyfrannu a dysgu sgiliau newydd trwy brosiect hanes cymunedol, o dan arweiniad Caroline Stanford, Hanesydd a Phennaeth Ymgysylltu Ymddiriedolaeth Landmark. Mae’r Ymddiriedolaeth hefyd wedi ffurfio partneriaethau er mwyn cynnwys nifer o gyrff lleol yn y gwaith o ddiogelu dyfodol y safle, gan gynnwys Canolfan Galch Tŷ Mawr, Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gwent ac Arts Alive Wales.

Heritage Lottery Fundy Logo      National Heritage Memorial Fund logo     CADW logo